Veritabanı Nedir? MySQL, PostgreSQL, SQLite ve MongoDB Karşılaştırması

Kısa cevap: Veritabanı, verilerin düzenli, hızlı erişilebilir ve güvenli şekilde saklandığı sistemdir. Bir e-ticaret sitesindeki ürünler, siparişler ve müşteri hesapları; bir blogdaki yazılar ve yorumlar hep bir veritabanında tutulur. Veritabanlarını yöneten yazılımlara VTYS / DBMS (Veritabanı Yönetim Sistemi) denir; MySQL, PostgreSQL, SQLite ve MongoDB en bilinenleridir.

Veritabanı Türleri

İlişkisel (SQL) veritabanları

Veriler tablolarda (satır ve sütun) tutulur; tablolar arasında ilişkiler kurulur. Sorgular SQL diliyle yazılır:

SELECT ad, email FROM musteriler WHERE sehir = 'İstanbul';

Örnekler: MySQL, MariaDB, PostgreSQL, SQLite.

NoSQL veritabanları

Esnek yapılar kullanır: belge (JSON benzeri), anahtar-değer, grafik vb. Şeması sık değişen veya çok büyük ölçekte dağıtık çalışması gereken uygulamalarda tercih edilir. Örnekler: MongoDB (belge), Redis (anahtar-değer, önbellek).

MySQL, PostgreSQL, SQLite ve MongoDB Karşılaştırması

	MySQL / MariaDB	PostgreSQL	SQLite	MongoDB
Tür	İlişkisel	İlişkisel (gelişmiş)	İlişkisel, tek dosya	Belge tabanlı NoSQL
Güçlü yanı	Yaygınlık, WordPress/WooCommerce	Veri bütünlüğü, gelişmiş özellikler, JSON desteği	Kurulum gerektirmez	Esnek şema
Tipik kullanım	Web siteleri, CMS'ler	SaaS, finans, analitik, modern uygulamalar	Mobil, masaüstü, küçük uygulamalar	Hızla değişen veri yapıları
Sunucu gerekir mi?	Evet	Evet	Hayır (dosya)	Evet

Hangisini seçmeliyim? WordPress ve benzeri CMS'ler için MySQL/MariaDB; yeni bir uygulama geliştiriyorsanız çoğu durumda PostgreSQL; tek kullanıcılı veya küçük uygulamalar için SQLite iyi bir başlangıçtır.

Veritabanını Nerede Barındırmalı?

Seçenek	Artıları	Eksileri
Uygulamayla aynı sunucu	Basit, düşük gecikme, ek maliyet yok	Kaynaklar paylaşılır; tek hata noktası
Ayrı veritabanı sunucusu	Performans ve güvenlik yalıtımı	Ek sunucu ve yönetim
Yönetilen veritabanı hizmeti	Yedek, güncelleme, ölçekleme hazır	Daha yüksek maliyet

Küçük ve orta ölçekli projelerin çoğu için uygulamayla aynı VPS üzerinde çalışan bir veritabanı yeterlidir; önemli olan NVMe disk, yeterli RAM ve düzenli yedektir.

Ubuntu'ya MySQL (MariaDB) veya PostgreSQL Kurulumu

# MariaDB (MySQL uyumlu)
apt install -y mariadb-server
mysql_secure_installation

# PostgreSQL
apt install -y postgresql
sudo -u postgres psql

Alternatif olarak veritabanını Docker konteyneri olarak da çalıştırabilirsiniz.

Veritabanı Güvenliği

• Portu internete açmayın: MySQL (3306) ve PostgreSQL (5432) yalnızca yerel ağdan erişilebilir olmalı (bkz. Firewall Nedir?). Uzaktan yönetim için SSH tüneli kullanın.
• Her uygulamaya ayrı kullanıcı ve yalnızca gerekli yetkiler verin; uygulamayı root veritabanı kullanıcısıyla çalıştırmayın.
• Güçlü şifreler ve güncel sürümler kullanın.
• Düzenli yedek: mysqldump / pg_dump ile günlük yedek alın ve başka bir konumda saklayın (bkz. Yedekleme Nedir?).
• Uygulama kodunda parametreli sorgular kullanarak SQL enjeksiyonunu önleyin.

Performans İpuçları

• Sık sorgulanan sütunlara indeks ekleyin.
• Yavaş sorguları loglayıp inceleyin (slow_query_log, pg_stat_statements).
• Veritabanına yeterli RAM ayırın; çalışan veri kümesi bellekte kalmalıdır.
• Sık okunan verileri Redis ile önbelleğe alın.