Yedekleme Nedir? 3-2-1 Kuralı, Snapshot ve Sunucu Yedekleme Rehberi

Kısa cevap: Yedekleme (backup), verilerin bir kopyasının, asıl verinin kaybolması, bozulması veya silinmesi durumunda geri getirilebilmesi için ayrı bir yerde saklanmasıdır. Donanım arızası, yanlışlıkla silme, fidye yazılımı (ransomware), hatalı güncelleme veya hack durumunda işinizi kurtaran tek şey, test edilmiş güncel bir yedektir.

Yedek Neden Hayati?

• Donanım arızası: Diskler bozulur; bu bir "eğer" değil "ne zaman" sorusudur.
• İnsan hatası: Yanlış klasörü silmek, hatalı veritabanı komutu çalıştırmak.
• Güvenlik olayları: Hacklenen bir site veya fidye yazılımıyla şifrelenen dosyalar.
• Hatalı güncelleme: Bozulan bir eklenti/tema güncellemesi sonrası siteyi eski hâline döndürmek (bkz. WordPress Nedir?).

3-2-1 Yedekleme Kuralı

Profesyonellerin kullandığı basit ve etkili kural:

• 3 kopya veri tutun (asıl veri + 2 yedek),
• 2 farklı ortamda saklayın (ör. sunucu diski + nesne depolama),
• 1 kopyayı başka bir konumda (farklı veri merkezi / bulut) tutun.

Kısacası: yedeğiniz asıl veriyle aynı sunucudaysa, o sunucu gittiğinde yedek de gider.

Yedekleme Türleri

Tür	Nasıl çalışır?	Artısı	Eksisi
Tam (full)	Her seferinde tüm verinin kopyası	Geri yükleme en kolayı	Çok yer ve zaman kaplar
Artımlı (incremental)	Sadece son yedekten beri değişenler	Hızlı, az yer	Geri yüklemede zincir gerekir
Fark (differential)	Son tam yedekten beri değişenler	Geri yükleme orta hızda	Zamanla büyür

Snapshot ile Yedek Arasındaki Fark

Snapshot (anlık görüntü), bir sunucunun diskinin belirli bir andaki tam kopyasıdır; birkaç tıkla alınır ve sunucuyu o ana döndürmeyi sağlar. Riskli bir güncellemeden önce snapshot almak mükemmel bir güvencedir.

	Snapshot	Dosya/veritabanı yedeği
Kapsam	Tüm disk (işletim sistemi dahil)	Seçilen dosyalar ve veritabanı
Geri dönüş	Tüm sunucuyu o ana döndürür	Tek bir dosyayı veya tabloyu geri getirebilirsiniz
Kullanım	Güncelleme öncesi, hızlı geri dönüş	Düzenli, uzun süreli arşiv

İkisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Web Sitesi / Sunucu İçin Basit Otomatik Yedek

Bir Linux sunucuda veritabanı ve site dosyalarını her gece yedekleyen basit bir betik:

cat > /usr/local/bin/yedek.sh <<'EOF'
#!/bin/bash
TARIH=$(date +%F)
HEDEF=/yedek
mkdir -p $HEDEF
mysqldump --single-transaction wp > $HEDEF/db-$TARIH.sql
tar -czf $HEDEF/site-$TARIH.tar.gz /var/www
# 14 günden eski yedekleri sil
find $HEDEF -type f -mtime +14 -delete
EOF
chmod +x /usr/local/bin/yedek.sh

# Her gece 03:00'te çalıştır
(crontab -l 2>/dev/null; echo "0 3 * * * /usr/local/bin/yedek.sh") | crontab -

Komutların ayrıntıları için Linux komutları listesine bakabilirsiniz. Bu betik yedekleri aynı sunucuda tutar — 3-2-1 kuralına göre yetmez. Yedekleri rclone veya restic gibi araçlarla bir nesne depolama (S3 uyumlu) hizmetine ya da başka bir sunucuya kopyalayın.

Altın Kural: Yedeği Test Edin

Hiç geri yüklenmemiş bir yedek, çalıştığı kanıtlanmamış bir yedektir. Belirli aralıklarla yedeği ayrı bir test sunucusuna geri yükleyip sitenin açıldığını kontrol edin.

Kontrol Listesi

• Otomatik yedekleme kurulu (manuel yedek unutulur)
• En az bir kopya farklı bir konumda
• Veritabanı ve dosyalar birlikte yedekleniyor
• Saklama süresi belirli (ör. 14 günlük + aylık arşiv)
• Geri yükleme en az bir kez denendi
• Önemli değişikliklerden önce snapshot alınıyor

Tayhost'ta Yedekleme

Tayhost müşteri panelinden sunucunuzun snapshot'ını tek tıkla alabilir ve geri yükleyebilirsiniz. Yönetilen WordPress ve anahtar teslim e-ticaret çözümlerinde düzenli yedekleme hizmetin parçasıdır.